بيش‌تر آيات قرآن را شامل مىشود . پاسخ اشكال دوم در روايات وارد شده است : « انّ دين اللّه لا يصاب بالعقول ؛ دين خدا با عقول به طور حقيقى درك نمىشود » ، امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « يا جابر انّ للقرآن بطنا و للبطن ظهرا ، ثم قال : يا جابر و ليس شىء ابعد من عقول الّرجال منه ؛ « 1 » اى جابر ! قرآن داراى باطنى است و هر باطنى خود ظاهرى دارد ، سپس حضرت فرمود : اى جابر ! چيزى دور تر از ( فهم ) عقل‌هاى انسان به قرآن نيست . اين روايات اگر چه به ظاهر تعارضى بين عقل و دين و قرآن را بيان كنند ، اما در واقع تعارضى بين اين روايات و تفسير عقلى يا درك انسان با قرآن و دين نيست ، چرا كه ، اولا : منظور روايات اين است كه عقل ، مناط و فلسفهء احكام را درك نمىكند « 2 » [ و اين يكى از مواردى است كه پيش از اين در احكام فراعقلى بيان شد ] نه اين كه عقل ظواهر آيات را هم نمىتواند درك كند . ثانيا : در غير اين صورت اين روايات مخالف نص صريح آياتى است كه انسان را به تدبر و تفكر در قرآن دعوت مىكند . شرايط تفسير عقلى براى اين كه مفسر در تفسير عقلى مبتلا به تفسير به رأى نشود ، نياز به شرايطى است كه در اين جا به مهم‌ترين آنها اشارت مىرود : الف . تفسير تمام قرآن براساس عقل ( به معناى درك و فهم ) صحيح نيست ، زيرا قرآن داراى آيات متشابه ، فروع و احكام فقهى و . . . مىباشد كه فهم عقل بدان‌ها راه ندارد . ب . نبايد مخالف روايات قطعى باشد . ج . نبايد مخالف آيات ديگر قرآن باشد .

--> ( 1 ) تفسير عياشى ، ج 1 / 11 . ( 2 ) ر . ك : شيخ انصارى رحمه اللّه ، رسائل ، 10 - 11 .